Novel food (nowa żywność) to żywność, której nie spożywano w znacznym stopniu w Unii przed 15 maja 1997 r. Taki składnik można wprowadzić do obrotu tylko wtedy, gdy ma zezwolenie i jest wpisany do unijnego wykazu nowej żywności, i tylko na warunkach z tego wpisu. Status składnika sprawdzasz w EU Novel Food status Catalogue prowadzonym przez Komisję Europejską, szukając po nazwie łacińskiej. Katalog jest orientacyjny i niepełny, a obowiązek wykazania historii spożycia sprzed 1997 r. spoczywa na firmie. Uwaga na status „not novel in food supplements”: oznacza, że składnik jest dozwolony w suplementach, ale w innej żywności może już wymagać zezwolenia.
Pojęcia, które spinają temat.
Co to jest novel food (nowa żywność)
Novel food to po polsku „nowa żywność”. Termin nie oznacza produktu modnego ani innowacyjnego w marketingowym sensie. To kategoria prawna z rozporządzenia (UE) 2015/2283, a granicę wyznacza jedna data. Nowa żywność to:
Data 15 maja 1997 r. jest punktem odniesienia dla całej Unii. Nie ma znaczenia, że Polska weszła do UE w 2004 r. Liczy się, czy składnik był w znacznym stopniu spożywany jako żywność gdziekolwiek w Unii przed tym dniem.
Rozporządzenie wymienia dziesięć kategorii nowej żywności. Dla marki suplementów praktycznie ważne są te, które obejmują składniki z roślin, grzybów, alg i drobnoustrojów, substancje o nowej strukturze molekularnej, produkty z kultur komórkowych, nanomateriały i składniki otrzymane nowym procesem produkcji. Główny Inspektorat Sanitarny dodaje do tego żywność tradycyjną spoza UE:
W praktyce to właśnie ta grupa najczęściej zaskakuje founderów. Roślina stosowana od stuleci w Azji czy Ameryce Południowej może być w Unii nową żywnością, jeśli nie ma udokumentowanej historii spożycia na rynku europejskim sprzed 1997 r.
Ten sam składnik: w kapsułce tak, w batonie nie
Najmniej znana kategoria nowej żywności dotyczy wprost suplementów. Rozporządzenie traktuje jako nową żywność także:
Wniosek dla marki: status „nie jest nową żywnością” może dotyczyć tylko suplementów. Kiedy ten sam składnik przenosisz do napoju funkcjonalnego, batonu, kawy czy żywności sportowej, status trzeba sprawdzić od nowa.
Dobrze widać to na przykładzie ashwagandhy. Katalog Komisji Europejskiej (wpis Withania somnifera (L.) Dunal, aktualizacja 08.01.2024) przypisuje wszystkim częściom rośliny status:
i od razu dodaje zastrzeżenie dla innych zastosowań:
Ten sam wpis przypomina, że krajowe przepisy mogą dodatkowo ograniczać obrót danym składnikiem. Status w katalogu odpowiada więc na jedno pytanie: czy potrzebujesz unijnego zezwolenia jako nowa żywność. Nie odpowiada na pytanie, czy produkt jest w Polsce w pełni legalny.
Przy planowaniu drugiego SKU sprawdzamy status każdego składnika dla nowej formy produktu, nawet jeśli w pierwszym produkcie był już zgłoszony. Zmiana z kapsułki na shot w butelce potrafi zmienić kategorię produktu, a z nią status składnika.
Status w katalogu to jedno. Przy ashwagandzie Zespół do spraw Suplementów Diety przy GIS określił też dawki i zawartość witanolidów. Zebraliśmy je w tekście maksymalne dawki w suplementach diety.
Jak sprawdzić składnik w katalogu novel food
Komisja Europejska prowadzi EU Novel Food status Catalogue, publiczną wyszukiwarkę statusów składników. GIS opisuje jego rolę tak:
Jak z niego korzystać:
Katalog jest pod adresem ec.europa.eu/food/food-feed-portal. Interfejs jest po angielsku i nie wymaga logowania.
Dla roślin wpisuj nazwę naukową, np. Withania somnifera, a nie handlową. Komisja zaleca to wprost w opisie katalogu. Nazwy zwyczajowe są w karcie wpisu, ale wyszukiwanie po nich bywa zawodne.
Jeden wpis może mieć kilka statusów: osobno dla korzenia, liści, naparu czy ekstraktu i osobno dla suplementów oraz innej żywności. Twój produkt musi pasować do opisanej części rośliny i formy.
Każda karta ma datę „Latest update”. Wpis z datą i zrzutem ekranu wkładasz do dokumentacji produktu razem ze specyfikacją surowca.
Katalog nie obejmuje wszystkich składników. Jeśli składnika nie ma, sprawdzasz unijny wykaz dozwolonej nowej żywności i dowody spożycia sprzed 1997 r.
Komisja sama zastrzega, że katalog nie jest wiążący i nie jest pełny:
GIS mówi to samo krótko: to katalog, „który nie jest katalogiem zamkniętym”. Ciężar dowodu spoczywa na firmie:
Co oznaczają statusy w katalogu
W kartach katalogu spotkasz kilka typów statusu. Trzy najważniejsze dla suplementów:
| Status w katalogu | Co oznacza | Co robi marka |
|---|---|---|
| NOVEL FOOD | Według informacji państw członkowskich składnik nie był w znacznym stopniu spożywany w UE przed 15.05.1997. | Nie wprowadza składnika bez zezwolenia i wpisu do unijnego wykazu. Sprawdza, czy zezwolenie już istnieje i na jakich warunkach. |
| NOT NOVEL IN FOOD | Składnik był spożywany jako żywność przed 15.05.1997 w opisanej części i formie. | Nie potrzebuje zezwolenia z rozporządzenia 2015/2283. Sprawdza krajowe ograniczenia i pozostałe wymagania. |
| NOT NOVEL IN FOOD SUPPLEMENTS | Składnik był stosowany w suplementach przed 15.05.1997. Inne zastosowania mogą być nową żywnością. | Może go użyć w suplemencie. Przed użyciem w innej żywności sprawdza status ponownie. |
Przykład statusu „NOVEL FOOD”: kannabidiol (CBD). Karta CBD w katalogu odsyła do wpisu „cannabinoids”, a w statusie podaje, że:
Opis każdego statusu jest dostępny w samym katalogu pod linkiem „What does it mean?”. Pełną listę typów statusów zawsze sprawdzaj tam, bo Komisja aktualizuje katalog.
Unijny wykaz nowej żywności: zezwolenie z warunkami
Status „NOVEL FOOD” nie zamyka drogi. Oznacza, że składnik potrzebuje zezwolenia. Część składników takie zezwolenie już ma i jest wpisana do unijnego wykazu, który ustanowiło rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2017/2470. Kluczowy przepis brzmi:
Słowo, które founderzy pomijają, to „zgodnie z warunkami”. Wpis w wykazie określa, w jakich kategoriach żywności składnik wolno stosować, w jakiej maksymalnej ilości i jak trzeba go oznaczyć, a często także, dla jakiej grupy konsumentów jest przeznaczony. Jeśli wpis dopuszcza składnik w suplementach dla dorosłych w określonej dawce dziennej, produkt dla dzieci albo z wyższą dawką już się w nim nie mieści.
Specyfikację surowca porównuj z treścią wpisu w wykazie, a nie z opisem od dostawcy. Liczy się źródło, forma, czystość i specyfikacja opisana w zezwoleniu. Surowiec o innej specyfikacji niż zatwierdzona może wymagać osobnej oceny.
Co zrobić, gdy status jest niepewny
Obowiązek sprawdzenia statusu ciąży na firmie, która wprowadza produkt:
Jeśli po sprawdzeniu katalogu i wykazu nadal masz wątpliwości, rozporządzenie wskazuje ścieżkę. Podmioty:
Jeśli startujesz w Polsce, ten kraj będzie pierwszym punktem kontaktu. Na stronie GIS o nowej żywności nie znaleźliśmy opisu, jak przyjmowane są takie konsultacje w Polsce (stan na 22.10.2026). Formę i adresata zapytania potwierdź bezpośrednio w Głównym Inspektoracie Sanitarnym.
Konsultacja ma sens wtedy, gdy masz dowody spożycia sprzed 1997 r. albo argument, że składnik nie mieści się w żadnej kategorii nowej żywności. Bez dowodów szybsza i tańsza decyzja to zmiana składnika albo jego formy na taką, której status jest jasny.
Osobna sprawa to witaminy i składniki mineralne. Rozporządzenie obejmuje także:
ale tylko wtedy, gdy powstały nowym procesem produkcji albo zawierają wytworzone nanomateriały. Nowa forma chemiczna witaminy czy minerału to dodatkowo kwestia przepisów o suplementach. Przykład z Polski: nowelizacja rozporządzenia Ministra Zdrowia z sierpnia 2026 r. dopisała do wykazu form m.in. L-treonian magnezu. Opisujemy to w tekście o obowiązkowych elementach etykiety.
Novel food a powiadomienie GIS
Powiadomienie Głównego Inspektora Sanitarnego nie zastępuje zezwolenia na nową żywność. To dwa różne porządki: powiadomienie jest krajowym obowiązkiem informacyjnym przed pierwszym wprowadzeniem suplementu do obrotu, a zezwolenie na nową żywność jest unijną decyzją dla składnika.
Kolejność jest więc stała. Najpierw ustalasz status każdego składnika, potem projektujesz etykietę, a na końcu składasz powiadomienie GIS. Wpis w rejestrze GIS nie jest dowodem, że skład jest zgodny z przepisami o nowej żywności.
Dla każdego składnika roślinnego: nazwa naukowa, część rośliny, rodzaj wyciągu i rozpuszczalnik.
Zrzut karty wpisu i data aktualizacji w dokumentacji produktu.
Warunki stosowania, maksymalna ilość, grupa docelowa i wymagane oznakowanie przepisane do specyfikacji.
Status sprawdzony dla suplementu, a osobno dla każdej innej kategorii żywności, jeśli planujesz rozszerzenie linii.
Certyfikat analizy i specyfikacja surowca zgodne z opisem w zezwoleniu lub w katalogu.
Jeśli wchodzisz na polski rynek z marką zagraniczną, ten sam temat od strony dawek i polskiej praktyki opisujemy po angielsku w Wellmade Launch: novel food and maximum doses in Poland.
Co czytać dalej
Ten tekst jest jednym elementem systemu. Kolejne wpisy pogłębiają decyzje, które trzeba podjąć przed produkcją, launchem i skalowaniem.
Budujemy marki suplementów od formuły po launch: z producentem dobranym do formy produktu, z dokumentami i etykietą przygotowanymi tak, żeby pierwsza partia nie utknęła. Porozmawiajmy o Twojej marce →
Źródła i przypisy
Fakty prawne podajemy wyłącznie na podstawie oficjalnych źródeł. Ten tekst nie zastępuje indywidualnej porady prawnej.
- Rozporządzenie (UE) 2015/2283 w sprawie nowej żywności (EUR-Lex)
- Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2017/2470 - unijny wykaz nowej żywności (EUR-Lex)
- Komisja Europejska - EU Novel Food status Catalogue (wyszukiwarka)
- Komisja Europejska - Novel Food status Catalogue: About the Catalogue
- Główny Inspektorat Sanitarny - Nowa żywność (novel food)
- Wellmade Launch - Novel food and maximum doses in Poland (EN)
FAQ
Co to jest novel food?
Novel food, po polsku nowa żywność, to według art. 3 ust. 2 lit. a rozporządzenia (UE) 2015/2283 żywność, której nie stosowano w znacznym stopniu w Unii do spożycia przez ludzi przed 15 maja 1997 r. Musi przy tym należeć do jednej z kategorii wymienionych w rozporządzeniu, np. składniki z roślin, alg, grzybów lub drobnoustrojów, nowe procesy produkcji czy nanomateriały.
Jak sprawdzić, czy składnik jest novel food?
W EU Novel Food status Catalogue Komisji Europejskiej. Szukaj po nazwie łacińskiej, sprawdź status dla właściwej części rośliny i dla suplementów, zapisz datę aktualizacji wpisu. Jeśli składnik ma status novel food, sprawdź, czy jest wpisany do unijnego wykazu z rozporządzenia wykonawczego (UE) 2017/2470 i na jakich warunkach.
Czy katalog novel food jest wiążący?
Nie. Komisja Europejska opisuje go jako narzędzie niewiążące i orientacyjne, a GIS jako katalog, który nie jest zamknięty. Obowiązek wykazania historii spożycia składnika sprzed 15 maja 1997 r. spoczywa na firmie wprowadzającej produkt.
Co oznacza status „not novel in food supplements”?
Że składnik był stosowany w suplementach w UE przed 15 maja 1997 r., więc w suplemencie nie wymaga zezwolenia jako nowa żywność. Inne zastosowania, np. w napoju czy batonie, mogą już być nową żywnością i wymagać zezwolenia.
Czy powiadomienie GIS zastępuje zezwolenie na nową żywność?
Nie. Powiadomienie GIS to krajowy obowiązek przed pierwszym wprowadzeniem suplementu do obrotu. Zezwolenie na nową żywność to unijna decyzja dla składnika. Jeśli składnik jest nową żywnością bez zezwolenia, samo powiadomienie nie czyni produktu legalnym.
Co zrobić, gdy status składnika jest niepewny?
Art. 4 ust. 2 rozporządzenia 2015/2283 wskazuje konsultację z państwem członkowskim, w którym produkt ma trafić na rynek jako pierwszy. Bez dowodów spożycia sprzed 1997 r. zwykle szybciej jest zmienić składnik lub jego formę na taką, której status jest jasny.